Rzut parteru

Kierunki w opisach są rzeczywiste, nie „na rysunku". Rzut jest obrócony: góra arkusza to zachód, prawo to północ. „Ściana wschodnia" w opisach to dolna krawędź rysunku, a nie prawa.

Wymiary w centymetrach. Pozycje oznaczone projekt pochodzą z rzutu architektonicznego — narysował je projektant, a każda z nich stoi na istniejącym podejściu. Oznaczone istnieje to zastane punkty instalacyjne podane przez inwestora; nie da się ich przesunąć bez przebudowy przyłącza. Reszta to dobór pod Wasz sposób życia.

W kuchni nie ma drzwi tarasowych. Jest tam okno 200 × 110 z parapetem na 95 cm — i właśnie pod nim projektant postawił zlew. Wyjścia na ogród od zachodu są dwa i oba są oknami tarasowymi: salon 300 × 200 i sypialnia 250 × 200. Kuchnia nie ma żadnego.

Kuchnia. Zlew pod oknem, zmywarka tuż obok, lodówka w rogu na swoim podejściu, płyta z piekarnikiem przy ścianie pokoju 7.

Szafki wiszące w pasie 145–205. Dolna krawędź 57 cm nad blatem, górna równo z nadprożem okna i drzwi — jedna linia zamiast kilku różnych wysokości. Ciąg jest nieprzerwany: 166 cm po ścianie od pokoju 7 (z okapem w środku), 102 cm po ścianie z oknem, do styku w narożniku, i nadstawka 91 cm nad lodówką w pasie 185–245. Razem 359 cm zabudowy górnej.

Okap idzie do zabudowy w szafce nad płytą, nie na wierzch. Szafka nad nim jest płytsza — zaczyna się na 170 zamiast 145 — bo dolne 25 cm zajmuje korpus okapu. Z zewnątrz widać tylko stalowy spód i wysuwaną blendę, a przewód biegnie w szafce prosto do stropu. Zmywarka też w pełnej zabudowie: front taki sam jak sąsiednie szafki, panel sterowania w górnej krawędzi.

Blat jest jeden, nieprzerwany — wchodzi w narożnik bez styku i kończy się dopiero przy wyspie. Zlew podblatowy 1,5-komorowy wycięty w blacie, bez ramki. Ekspres i czajnik stają na wolnym odcinku przy zlewie, mikrofala w martwym narożniku, gdzie i tak nic innego nie wejdzie.

Nad zlewem szafek nie ma i nie będzie. Okno kuchenne zaczyna się na 95 cm i kończy na 205 — zajmuje całą wysokość pasa i prawie całą ścianę wschodnią. Zostaje 77 cm z prawej strony okna i tyle. To nie jest oszczędność, tylko obrys tej kuchni.

Okap idzie prosto w górę, w przewód nad płytą. Przewody są narysowane nie na rzucie parteru, tylko na rzucie poddasza. Nad płytą stoi blok 15 × 30 z dwiema komórkami 15 × 15, każda z osobnym przewodem ponad dach. Płyta nie stoi tam przypadkiem: projektant narysował ją dokładnie pod nimi. Okap ma więc krótki pionowy odcinek do sufitu i koniec — żadnego ciągnięcia kanału przez pomieszczenie.

Przewodów jest w sumie cztery, we wszystkich trzech miejscach, gdzie ich potrzeba: dwa nad płytą, jeden w rogu łazienki przy szachcie, jeden w pom. 3 pod schodami. Ten układ ma sens tylko w jednym odczytaniu: jedna komórka nad płytą to wywiew kuchni z opisu wentyl. d=125mm wspom. mech., a druga jest dla okapu. Wszystkie cztery są zaznaczone na rzucie razem z kominem.

Rzut dachu to potwierdza. Na połaci wschodniej są dwa wyloty zbite w parę nad kuchnią i jeden nad łazienką, na zachodniej jeden przy szachcie — plus komin z ławą kominiarską 25 × 80 i wyłazem dachowym obok. Cztery przewody, cztery wyloty, wszystko w tych samych miejscach na trzech różnych rysunkach.

Komórka 15 × 15 to ø125, nie ø150. W świetle 15 cm, po odjęciu wyprawy, więcej się nie zmieści. Okap dobierz więc pod ø125 — straci na tym jakieś 30–40% wydajności wobec 150, ale to i tak jest lepsze niż dziura w elewacji. Drugiej komórki nie wolno użyć jako rezerwy dla okapu: to wywiew pomieszczenia, a tłuszcz i para wpuszczone we wspólny przewód idą do wszystkich pozostałych kratek.

Ciąg roboczy ma 125 cm na całej długości — bez zwężenia w narożniku przy wiatrołapie. Blat 81 cm na północ od zlewu zostaje wolną powierzchnią roboczą: ekspres, czajnik, deska. Zasilanie idzie potrójną ramką na 145, a nie na typowe 115 — ekspres ma 40 cm wysokości i na 115 stałby dokładnie przed gniazdami. 145 to ta sama rzędna, na której zaczynają się szafki wiszące i oświetlenie podszafkowe, więc wszystko w tej kuchni trzyma jedną linię. Kuchnia nie ma zabudowy wysokiej i jej nie potrzebuje.

Wyspa 200 × 90 jest jednocześnie stołem i stoi w linii otwarcia na salon: blat 90 z 30 cm okapu na kolana od strony salonu, trzy miejsca. Do zlewu zostaje 125 cm ciągu roboczego, a wzdłuż wschodniej krawędzi 93 cm przejścia z salonu do kuchni. Bez zlewu i płyty na wyspie masz 200 cm nieprzerwanego blatu na pierogi i pizzę — to najdłuższy odcinek w całej kuchni.

Wyspa dotyka ściany wiatrołapu i jest półwyspem — nie z lenistwa. Kuchnia ma w świetle 291 cm między zabudową, a wyspa wolnostojąca zostawiłaby przy ścianie martwą szparę 30–50 cm, w którą nie wchodzi ani szafka, ani człowiek. Dosunięta daje pełne 200 cm blatu i jedno szerokie przejście zamiast dwóch wąskich.

Salon jest tylko wypoczynkiem, bo jadalnia siedzi przy wyspie. Narożnik stoi jak najdalej od ściany z telewizorem: od frontu kanapy do ekranu jest 304 cm, a ekran stoi na osi wolnej ściany: od komody w narożniku do monolitu kominka jest 257 cm, więc oś wypada na rzędnej 242 — tam, gdzie siedzi trzyosobowy człon kanapy, bo szezlong odchodzi w stronę kominka. To wystarcza na 85″ (dla 4K zalecane 2,6–3,6 m). Za oparciem zostaje 109 cm przejścia do pokoju 4, pom. 3 i schodów.

Okno salonu to okno tarasowe. Skoro się otwiera i jest tam wyjście na ogród, narożnik zostawia przed przeszkleniem 105 cm przejścia — tyle potrzeba na główne wyjście do ogrodu.

Szezlong jest na końcu kanapy bliżej kominka — nie zasłania osi patrzenia, a leżąc masz głowę przy narożniku, czyli w tej samej odległości od ekranu co siedzące osoby.

Telewizor i kominek dzielą jedną ścianę: ekran na wysokości oczu nad szafką RTV, wkład 18 cm poniżej. Nic nie wisi nad paleniskiem.

Sypialnia. Szafa idzie wzdłuż ściany salonu i kończy się przy kominie, na rzędnej 383 — 310 cm zabudowy. Komin ma przewód wentylacyjny i to sypialnia ma nim oddychać, więc jego wschodnie lico zostaje odsłonięte. Zyskujesz słupek na końcu ciągu, tracisz 50 cm szafy. Łóżko wezgłowiem do szczytu, jak w projekcie.

Kratka wywiewna na wschodnim licu komina, wysoko pod sufitem. Przewód biegnie 4 cm za tym licem, więc wpięcie jest w praktyce przewierceniem — bez kucia i bez poziomych odcinków. Kratka nie może być zamykana i nie wolno wieszać na niej wentylatora: to jedyny wywiew grawitacyjny tej części domu, a przy oknach z roletami i bez rekuperacji to on decyduje o powietrzu w nocy. Do kompletu nawiewnik w oknie sypialni albo w skrzynce rolety, inaczej kratka nie ma czym oddychać.

Pokój 7. Narożnik z biurek w rogu przy oknie: stojące pod oknem, robocze wzdłuż szczytu, jeden fotel obsługuje oba. Południowa połowa ma dwie bryły przy ścianach, żeby środek został wolny:

Szafa biurowa 240 × 60 na ścianie od kuchni — to jedyna ściana w tym pokoju bez okna, drzwi i klimatyzatora, więc jedyna, na której da się postawić pełną zabudowę. Archiwum, papier, zapasowy sprzęt.

Komoda 120 × 60 pod oknem dostawiona do biurka stojącego: razem dają 307 cm ciągłego blatu wzdłuż okna. Drukarki schodzą na nią z biurka roboczego, które przez to zostaje puste pod pracę.

Środek pokoju — 162 × 203 cm — zostaje wolny na fotel biurowy i przejście.

Zestaw wodomierzowy w pokoju 4 ma szafkę 50 × 40, wysokości 135, wokół pionu wychodzącego z posadzki w samym narożniku. Szafka jest bez pleców i bez dna — pion i licznik zostają dostępne, a w drzwiach są dwie kratki, żeby wnęka oddychała i żeby ewentualny wyciek było słychać, zanim zrobi się z niego szkoda.

W pokoju 4 nie ma i nie potrzeba zasilania siłowego. Pion elektryczny jest w narożniku wiatrołapu, przy samej rozdzielnicy — przebicie stropu Z jest wprost nad nią. Jedyne trójfazowe wyjścia na parterze to kąt techniczny pompy ciepła w pom. 9 i wyprowadzenie do stodoły na szczycie południowym.

Rozdzielacz ogrzewania podłogowego staje w pom. 9 tuż przy kącie technicznym, na szczycie południowym — szafka 80 × 15, wysokość 95, pozycja 45. Rozdzielacz i moduł hydrauliczny są wtedy w jednym miejscu do serwisu, a zasilanie ma półtora metra. Cena tego wyboru to długie pętle do części mieszkalnej i przejście przez mur 73 cm — przewierty i rury muszą być gotowe przed styropianem, bo po wylewce to kucie.

Technika pompy ciepła w ocieplonym kącie 200 × 200, wydzielonym z pom. 9 przy samym szczycie południowym — dokładnie za jednostką zewnętrzną. Kąt opiera się o dwie istniejące ściany, szczyt i ścianę pom. 10, więc do wymurowania i ocieplenia zostają dwie. Połączenie z agregatem to półtora metra przez szczyt, nie pięć przez pół pomieszczenia.

Ta odległość waży najwięcej przy monobloku, bo wtedy przez ścianę idzie woda: każdy metr w nieogrzewanym pom. 9 to strata ciepła i ryzyko zamarznięcia przy postoju pompy. Przy splicie różnica jest kosmetyczna, ale skrócenie i tak nic nie kosztuje — kąt korzysta z tych samych dwóch ścian.

Kąt jest 5,9 m od punktu kanalizacji w rogu pom. 9. Pompa odpływu nie potrzebuje, ale wypływ z zaworu bezpieczeństwa zasobnika i spust instalacji trzeba gdzieś skierować: albo rurką ze spadkiem do tego punktu, albo lokalnym wpustem w kącie.

Główny licznik wody stoi w pokoju 4, w narożniku przy szachcie — i dlatego tam stoi, bo szacht 35 cm biegnie przez całą długość budynku, od tego rogu aż pod łazienkę i kuchnię. To jest początek wszystkich rozprowadzeń wody. Biurko kończy się 26 cm przed nim, więc zestaw zostaje dostępny; nie zabudowuj go szafką bez drzwiczek rewizyjnych.

Licznik prądu z rozdzielnicą jest w wiatrołapie, w narożniku przy szachcie, między drzwiami łazienki a wejściowymi. Skrzydło łazienki mija go o 8 cm, drzwi wejściowe otwierają się w drugą stronę. Wypada dokładnie naprzeciw wejścia, więc przy okazji remontu warto przesądzić, czy rozdzielnica zostaje na widoku, czy chowa się za drzwiczkami — a jeśli ma się przenieść, to teraz, przed instalacjami.

Zabudowa 84 × 30 w narożniku południowo-wschodnim, u stóp wanny, na całą wysokość. Chowa pion wody na poddasze, a od strony wanny ma otwarte półki na kosmetyki — jedno miejsce, w którym pion jest niewidoczny, a półka jest tam, gdzie jej potrzeba przy wannie albo prysznicu. Wymaga drzwiczek rewizyjnych przy zaworach.

Kosztuje to 20 cm wanny: pomieszczenie ma 200 cm w tej osi, więc przy zabudowie 30 cm wchodzi wanna 170 zamiast 190 z projektu. 170 × 80 to katalogowy rozmiar, więc nie jest to nic egzotycznego. Odpływ i baterię masz na drugim końcu, przy rzędnej 664 — czyli tam, gdzie i tak wisiałby prysznic, a półki wypadają u stóp.

Umywalka 110 × 50 na szafce podblatowej — najszersza, jaka wchodzi między wannę a słupek. Zostaje 38 cm odstępu od wanny i pełne 26 cm ściany na gniazdka. Słupek 64 × 40 mieści ręczniki i chemię, a przed nim zostaje 150 cm wolnej podłogi.

Wnęki są w zabudowie przy wannie, nie w murze. Zabudowa 39 u stóp wanny kryje pion wody na poddasze, a po obu stronach tej kolumny idą dwie wnęki 30 cm szerokości, po trzy półki każda, od 90 do 205 cm. Pod nimi dwie szafki zamykane. Wnęk nie kujemy w ścianę zachodnią: to mur 73 cm, na którym opiera się strop i w który wchodzą żebra HEB160 — nie ma powodu go ruszać, skoro wnęka w zabudowie z płyty jest tańsza, głębsza i od razu w hydroizolacji.

Obie wnęki mają podświetlenie — taśma LED 24 V pod górną krawędzią każdej wnęki, dwa odcinki na jednym zasilaczu. Zasilacz schowaj w cokole zabudowy, nie w strefie mokrej i nie za płytą, którą trzeba by rozbierać przy wymianie; do wnęki idzie tylko przewód niskiego napięcia. Sterowanie osobnym klawiszem przy drzwiach, obok głównego — podświetlenie ma być tym, co włączasz w nocy zamiast sufitu.

Trzy gniazdka obok siebie przy umywalce — szczoteczki, suszarka i jedno wolne. Oś pierwszego jest 154 cm od krawędzi wanny, czyli daleko poza strefą 2; wszystkie na wysokości 115 cm, obok lustra, IP44 i na wyłączniku różnicowoprądowym.

Pod schodami słupek: suszarka na pralce. Bieg 15 × 18,3 schodzi po skosie i to on rządzi tym pomieszczeniem. Dwie maszyny obok siebie, jak narysował projektant, wypadały na rzędnych 844–970, gdzie podsufitka ma 145 cm nad pralką i 104 nad suszarką — urządzenie ma 85, więc wchodzi, ale stanąć przy nim się nie da. Słupek 60 × 60 × 173 stoi pod najwyższą częścią biegu, na rzędnych 780–840: podsufitka 191–230 cm, a w miejscu obsługi 210 — czyli dokładnie w paśmie 190–215, które inwestor zmierzył na miejscu. W zwolnionym miejscu blat roboczy z szafkami na 85, dalej kuweta 68 cm na rzędnych 960–1028: za rzędną 1030 podsufitka schodzi poniżej jej wysokości.

Te rury są nowe i leżą pod chudziakiem — warstwy podłogowej jeszcze nie ma. To zmienia dwie rzeczy naraz: wszystko, co ma iść w podłodze, jest teraz tanie, a wszystko, co pominiesz, po wylewce robi się drogie.

Przebieg ze szkicu zgadza się z meblami z projektu: kolektor idzie wzdłuż ściany wschodniej z pom. 9 i kończy się pod szafką ze zlewem, odgałęzienie odbija w róg przy pokoju 7, gdzie staje lodówka, a piony w łazience trafiają w wannę i umywalkę. Ale szkic był rysowany z pamięci, więc ta zgodność jest poszlaką, nie pomiarem — na tych rzędnych nie wolno zamawiać zabudowy. Skoro rury są świeże, poproś hydraulika o inwentaryzację powykonawczą albo zdjęcia sprzed zalania; to jedno pytanie zastępuje mierzenie przez beton.

To jest najmocniejszy dowód, że ten rozkład jest tym, który był zaplanowany — żadne urządzenie nie wymaga nowego podejścia.

Prysznic zamiast lub obok wanny. W łazience zostaje wolny róg przy pokoju 1 (ok. 90 × 90) i dałoby się tam wstawić kabinę, ale nie ma tam podejścia — trzeba by wpiąć się nową trójką w kolektor biegnący pod ścianą wschodnią. Wanna wchodzi na gotowe.

Gniazdo zewnętrzne na lampki świąteczne — szczyt północny, 220 cm. Wysoko pod okapem dachu, żeby nie ciągnąć przedłużacza po elewacji i żeby nikt go zimą nie odkopywał ze śniegu. IP54 z klapką, obwód wydzielony z własnym różnicówkowym — lampki wiszą sześć tygodni w roku na mrozie i w deszczu, więc nie mają wisieć na tym samym obwodzie co reszta domu. Sterowanie z rozdzielnicy: przekaźnik czasowy albo astronomiczny, bo do włącznika przy tym gnieździe i tak nikt nie będzie chodził.

Rzędne punktów są odczytane ze szkicu, nie zmierzone. Zanim zamówisz zabudowę, zmierz w naturze odległość każdego podejścia od najbliższego kąta.

Cztery jednostki wewnętrzne: salon na ścianie od pokoju 4, sypialnia na ścianie między komodą a regałem pokoju 7, przy szczycie północnym, pokój 4 plecami do niej, po drugiej stronie tej samej ściany, pokój 7 plecami do sypialnianej, po drugiej stronie tej samej ściany. Obie te pierwsze dmuchają wzdłuż najdłuższej przekątnej pomieszczenia, więc zasięg jest pełny — w sypialni strumień idzie od strony drzwi w głąb pokoju, nie w łóżko.

Salon i pokój 4 stoją plecami do siebie na ścianie z szachtem, na tej samej rzędnej. To nie jest tylko symetria: obie trasy chłodnicze i obie rurki skroplin idą wtedy jedną bruzdą, a jednostki są dokładnie tam, gdzie ściana nie ma żadnego otworu.

Sypialnia i pokój 7 też stoją plecami do siebie, na ścianie między komodą a regałem we wnęce, przy szczycie północnym. Wychodzą więc dwie pary: jedna na ścianie z szachtem, druga na ścianie holu — i tylko dwie bruzdy zamiast czterech.

Wszystkie cztery jednostki wiszą na ścianach wewnętrznych i żadna nie zrzuci skroplin wprost na dwór. Każda rurka musi dojść w suficie albo w bruździe do ściany zewnętrznej ze stałym spadkiem, albo dostać pompkę skroplin — wtedy trasa może iść w dowolną stronę, także do pionu łazienkowego z syfonem.

Regał w pokoju 7 ma 112 cm, żeby nie stał pod parownikiem — wysoka zabudowa pod jednostką dusi nawiew.

Jednostki są narysowane kreską, bo wiszą pod sufitem — nachodzenie na komodę czy szafkę w rzucie nie jest kolizją.

Cztery pomieszczenia to multi-split z jedną jednostką zewnętrzną, a ta staje na szczycie północnym. Ten szczyt nie ma ani jednego otworu, a dwie z czterech jednostek wewnętrznych wiszą 90 cm od niego. Pompa ciepła stoi na przeciwległym szczycie, więc agregaty dzieli 22 m i ich hałas nigdy się nie sumuje.

Okno sypialni kończy się metr przed narożnikiem północnym. Agregat jest więc tuż za rogiem od tego okna — nie na wprost, ale blisko. Jeżeli to ma być problem, jedynym alternatywnym miejscem bez okna nad głową jest odcinek elewacji wschodniej przy pokoju 7, kosztem dłuższych tras do pary przy szachcie.

Do uzgodnienia z instalatorem. Trasy przez pokój 6 i 7 muszą ominąć komin i wieniec. Para przy szachcie ma do agregatu jakieś 10 m — mieści się w zakresie multi-splitu, ale kanał zbiorczy trzeba schować w suficie holu, więc to kolejny argument za sufitem podwieszanym.

Szerokości otworów i kierunki otwierania zdjęte z rysunku: ościeża z linii przechodzących przez mur, kierunki z ćwierćłuków skrzydeł. Otwory trzymają regułę skrzydło + 16 cm.

Schody → salon nie mają narysowanego łuku ani skrzydła — to przejście bez drzwi 100 × 210, nie drzwi.

Dwa kierunki warto przemyśleć. Łazienka otwiera się na zewnątrz, wprost do wiatrołapu — czyli skrzydło wchodzi w miejsce, w którym się rozbierasz po wejściu do domu. Drzwi do pom. 10 otwierają się na zewnątrz budynku, więc zimą zablokuje je zaspa.

To nie jest projekt instalacji i nie wolno go tak potraktować. Nie ma tu obwodów, przekrojów, zabezpieczeń, bilansu mocy, obliczeń cieplnych ani doboru urządzeń. Jest tu rozmieszczenie sprzętu i wynikające z niego wymagania — czyli dokładnie to, czego projektant instalacji potrzebuje od Ciebie na wejściu. Przekaż to razem z rzutem; on zamieni to na projekt.

Zanim zaczniesz czytać wykaz łączników poniżej — jest jego wersja do klikania: symulacja oświetlenia. Ten sam rzut nocą, naciskasz klawisz i widzisz, które oprawy się zapalają. Wykaz i symulacja lecą z tego samego modelu obwodów (narzedzia/swiatlo-obwody.py), więc nie da się ich rozsynchronizować.

Oprawy punktowe wymagają sufitu podwieszanego — i to jest decyzja, która ciągnie za sobą trzy inne rzeczy naraz. Wnęka 8–10 cm pod stropem to jednocześnie miejsce na rurki skroplin z czterech klimatyzatorów, które i tak muszą dojść do ściany zewnętrznej ze spadkiem, i na trasy do punktów dostępowych. Okap już tego sufitu nie potrzebuje — idzie prosto w przewód nad płytą. Jeśli sufit ma być podwieszany, te instalacje robią się proste; jeśli nie — każda potrzebuje osobnego rozwiązania i część będzie widoczna.

Salon: dwa obwody, osobno sufit i belki. Sufit jest gładki, bez podwieszeń i wnęk, więc światło rozkłada się na dwa niezależne zestawy. Sześć reflektorów na bokach żebra i podciągu myje ściany i strefę kanapy; siedem oczek wpuszczonych w polach między belkami robi resztę, w tym ścianę z telewizorem i hol. Każdy zestaw ma własny klawisz w obu ramkach, więc da się świecić samymi belkami — na wieczór to zwykle wystarcza i nie ma punktów odbijających się w ekranie.

Salon ma pięć wejść — z wiatrołapu, z kuchni, z holu, z pom. 3 i ze schodów. Sterowanie z jednego łącznika będzie codziennie irytować. Potrzebujesz sterowania wielopunktowego: klasycznie oznacza to łączniki schodowe i krzyżowe plus przewód neutralny przy każdym z nich (ściemniacze go wymagają), a przy instalacji inteligentnej — magistrali. To trzeba wybrać przed tynkami, bo liczba żył do każdej puszki jest inna.

Szafka teletechniczna obok rozdzielnicy, w narożniku wiatrołapu przy szachcie — tam wchodzi prąd, tam biegnie szacht przez całą długość budynku, więc tam najtaniej zebrać router, switch i rejestrator kamer. Zaplanuj w niej gniazdo 230 V i zapas miejsca na łącze operatora.

Jeden router tego domu nie pokryje. Parter ma 22,5 metra długości, a szafka siedzi w narożniku za murowaną ścianą z szachtem. Na rzucie jest punkt dostępowy w suficie salonu, zasilany po PoE ze switcha w wiatrołapie — jeden w środku domu obsłuży obie strony lepiej niż router w narożniku. Nawet jeśli na start postawisz sam router, zostaw do niego skrętkę: później to już kucie.

Jedna kamera, nad drzwiami wejściowymi D2 — widzi, kto stoi przy wejściu, i ma wbudowane oświetlenie, więc zastępuje oprawę zewnętrzną przy tych drzwiach. Na PoE — jeden kabel na zasilanie i obraz, rejestrator w szafce.

Sześć opraw zewnętrznych: nad wejściem, nad drzwiami do pom. 9, nad drzwiami do pom. 10 w szczycie południowym, dwie na elewacji zachodniej i jedna na szczycie północnym. Do przesądzenia, czy sterowane czujnikiem zmierzchowym, ruchem, czy z rozdzielnicy — bo od tego zależy, ile żył idzie do każdej oprawy.

Trzy wyprowadzenia w teren, każde z innej strony: zasilanie pompy kanalizacji ścianą wschodnią na rzędnej 1171, czyli prostopadle do rozdzielnicy — kabel wychodzi wprost spod niej, bez błądzenia po pom. 9; napęd bramy narożnikiem północno-wschodnim; zasilanie 3-fazowe stodoły szczytem południowym. Wszystkie trzy startują z rozdzielnicy w wiatrołapie, więc trasy rozchodzą się z jednego punktu na trzy różne strony i przechodzą przez pom. 9 albo szacht.

Do tego dwa zasilania jednostek zewnętrznych: pompy ciepła szczytem południowym i agregatu multi-split szczytem północnym. Szczyt południowy ma więc dwa przejścia — kabel do stodoły i zasilanie pompy. Zrób je jednym podejściem i uzgodnij rzędne, zamiast kuć dwa razy.

Rury osłonowe pod te trasy trzeba ułożyć przed utwardzeniem terenu. Do bramy poza zasilaniem idzie jeszcze sterowanie, domofon i zwykle fotokomórki — zamiast trzech wykopów w różnych latach połóż jedną rurę z zapasem żył i drugą pustą. Do stodoły kabel ziemny 5-żyłowy i osobne zabezpieczenie w rozdzielnicy domu; jeśli w stodole ma stanąć podrozdzielnica, jej moc trzeba doliczyć do bilansu.

Poddasze wychodzi trzema trasami, nie jedną. Pion wody idzie zabudową w narożniku łazienki 39 — najkrócej od punktów, które i tak są w tym pomieszczeniu. Pion kanalizacyjny ø110 z wywiewką idzie w pom. 9, przy końcu kolektora na rzędnej 846, gdzie jest rewizja i gotowe wpięcie. Pion elektryczny — WLZ do podrozdzielnicy poddasza — wychodzi wprost nad rozdzielnicą w wiatrołapie: przebicie stropu w osi wnęki, bez żadnego odcinka poziomego. Krócej się nie da i nie trzeba do tego żadnej zabudowy.

Na poddaszu jest osobny arkusz — A-02. Nic z tego, co widzisz na rzucie parteru, nie stoi na górze: symbole Z i piony to miejsca przebicia stropu, a nie urządzenia. Na A-02 widać, gdzie te trzy piony wychodzą: woda w pasie środkowym, kanalizacja ø110 w strychu zachodnim, WLZ w strychu wschodnim, nad rozdzielnicą, plus komin i cztery przewody wentylacyjne.

Poddasze ma 92,16 m² powierzchni użytkowej. Na arkuszu są trzy pola — strych zachodni 30,13, pas środkowy 14,95 i strych wschodni 47,08 — bo działówki w pasie środkowym są pominięte: układ pomieszczeń 11, 14 i 15 będzie inny niż w projekcie, więc rysowanie ich teraz tylko myli.

Powierzchnie są pomniejszone o skosy dachu, więc nie zgadzają się z obrysem ścian i nie da się ich sprawdzić przez pomnożenie boków. Jedyny wyjątek to komunikacja: 352 × 245 daje 8,62 przy 8,63 z wykazu, i na tym — razem z blokiem komina, który wychodzi na tej samej rzędnej co na parterze — sprawdzona jest poprawność odtworzonej geometrii poddasza.

Podrozdzielnica stoi w pasie środkowym od wschodu, na ścianie 28 cm. Pion WLZ wychodzi po drugiej stronie tej ściany, w strychu wschodnim — do rozdzielnicy zostaje przewiert przez 28 cm muru i półtora metra przewodu. Dalej na wschód dach schodzi za nisko. Kalenica jest 3,62 m nad podłogą poddasza, połać ma 35°, więc przy samej ścianie wschodniej zostaje około 36 cm wysokości. Tam nie powiesisz niczego; przy rzędnej 700 masz jeszcze prawie dwa metry i to jest granica sensu.

Przebicie uszczelnij i zabezpiecz ogniowo. Przewody w rurze osłonowej, żadnych puszek ani złączek w stropie — wszystkie połączenia w rozdzielnicy albo już na poddaszu. Zostaw w rurze zapas przewodu, żeby dało się później przeciągnąć drugi kabel bez rozbierania sufitu w wiatrołapie.

Rozdzielenie ma sens: pion kanalizacyjny w pom. 9 stoi w pomieszczeniu gospodarczym, gdzie rura na wierzchu nikomu nie przeszkadza i wpina się w kolektor tam, gdzie ten się kończy. Ta sama rura w szachcie wymagałaby trójnika zatopionego w posadzce części mieszkalnej.

Wpięcie pionu zrób i tak przed podłogami. W pom. 9 sprawa jest prostsza niż w szachcie — rewizja na końcu kolektora już tam jest — ale trójnik i tak trzeba osadzić, a posadzka pom. 9 może być tańsza w rozkuciu niż mieszkalna, nie darmowa. Pion wody w zabudowie łazienki przechodzi przez strop w narożniku: przebicie zrób razem z pionem kanalizacyjnym, jednym wejściem ekipy.

Fotowoltaiki nie będzie na dachu tego budynku — panele mają stanąć na stodole albo na sąsiednim polu. To zmienia całą rezerwę: trasa z poddasza jest niepotrzebna, bo z tego dachu nic nie zejdzie. Zamiast niej licz się z rowem na południe.

Rezerwa kosztuje teraz jeden wykop i jeden kąt. Kładąc zasilanie stodoły włóż w ten sam rów dwa peszle ø50 — jeden na trasę mocy z falownika, drugi na przewód komunikacyjny do monitoringu produkcji. Rów kopiesz raz; dołożenie dwóch rur kosztuje wtedy tyle, co nic, a osobny wykop za pięć lat kosztuje tyle, co cały wykop. Falownik postaw w kącie technicznym w pom. 9: bez mrozu, tuż obok pompy ciepła, więc oba urządzenia zobaczy jeden system zarządzania energią. W rozdzielnicy zostaw dwa wolne moduły na zabezpieczenie AC.

Gdzie stanie falownik, zdecyduj przy projekcie instalacji PV, nie teraz — przy panelach na stodole można go równie dobrze powiesić tam i wpuścić do domu samo AC. Rów obsłuży oba warianty, bo w jednym peszlu zmieści się i DC, i AC. Licznik dwukierunkowy wymienia operator przy zgłoszeniu mikroinstalacji.

Wyjścia wody w pom. 9 i pom. 10 zasilane z kąta technicznego, który leży dokładnie między nimi: do pom. 9 kilkadziesiąt centymetrów, do pom. 10 przez ścianę na wprost w górę. Trasy są zaznaczone kreską.

Oba pomieszczenia są nieogrzewane, więc oba zawory muszą dać się opróżnić na zimę — zawór czerpalny ze spustem albo hydrant mrozoodporny, plus odcięcie po ciepłej stronie, w kącie technicznym. Zwykły zawór zamarznie w pierwszą mroźną noc i rozerwie rurę.

Odpływu w tych pomieszczeniach praktycznie nie ma. Jedyny punkt kanalizacji w pom. 9 leży w przeciwległym rogu, przy ścianie wschodniej. Jeżeli w pom. 9 ma stanąć zlew gospodarczy, a nie tylko kran do wiadra i węża, to trzeba go postawić przy tamtym rogu albo przewidzieć nowe podejście.

Kominek potrzebuje własnego powietrza — w szczelnym domu wkład zamknięty musi mieć kanał ø125–160 doprowadzony z zewnątrz wprost pod palenisko. Najkrótsza trasa prowadzi w posadzce, od ściany zachodniej na wprost wkładu: około 310 cm, bez ani jednego kolana w poziomie. Jest narysowana kreską. Odcinek ściany X 1581–1684 jest pełnym murem — okno salonu kończy się wcześniej — więc czerpnia wchodzi tam bez kolizji z oknem. Jeżeli posadzka w salonie jest już wylana i nie będzie ruszana, alternatywą jest obudowa przy suficie, ale wtedy kanał widać.

Okap i kominek walczą o to samo powietrze. Kuchnia i salon to jedna przestrzeń otwarta na 293 cm, więc okap wyciągający kilkaset m³/h potrafi wytworzyć podciśnienie, które wyssie spaliny z paleniska do pokoju. To nie jest teoria, tylko standardowy przypadek przy wkładzie i okapie w jednym pomieszczeniu. Rozwiązanie: czujnik różnicy ciśnień blokujący okap, kiedy w kominku się pali, albo wkład z całkowicie szczelną komorą i osobnym doprowadzeniem powietrza. Do uzgodnienia przy odbiorze kominiarskim.

Rolety tylko w części mieszkalnej: sześć okien, siedem silników — okno salonu 300 cm ma dwa. Okna pom. 9 i pom. 10 zostają bez rolet, więc trzy silniki i trzy obwody odpadają. Każdy silnik to osobne zasilanie w skrzynce, na wysokości nadproża. Dwa silniki jednego okna nie mogą wisieć na jednym łączniku bezpośrednio — potrzebują sterownika grupowego albo dwóch osobnych łączników sprzężonych, inaczej silniki się nawzajem zasilają.

Rodzaj sterowania trzeba wybrać przed tynkami. Silniki radiowe potrzebują tylko zasilania w skrzynce; sterowane przewodowo wymagają dodatkowo kabla do każdego łącznika, a przy sterowaniu centralnym — magistrali. Po otynkowaniu zmiana z przewodowego na radiowe jest łatwa, odwrotnie już nie.

Skrzynka rolety zjada 20–25 cm nad oknem. Przy oknie salonu 300 × 200 warto to sprawdzić z wysokością nadproża i sufitu, zwłaszcza jeśli okno faktycznie sięga podłogi.

Kanalizacja — komplet punktów w tabeli obok. Nic nie wymaga nowego podejścia poza ewentualną kabiną prysznicową i wypływem z zaworu bezpieczeństwa zasobnika, który ma 5,9 m do najbliższego punktu.

Wentylacja — cztery przewody ponad dach, komórki 15 × 15, zdjęte z rzutu poddasza: dwie nad płytą kuchenną, po jednej w łazience i w pom. 3. Opis projektu mówi wentyl. d=125mm wspom. mech. dla kuchni i łazienki. Okap wpina się w przewód nad płytą i musi mieć go wyłącznie dla siebie; drugi kuchenny zostaje grawitacyjny, na wywiew pomieszczenia. Piąty przewód jest w kominie — obok spalinowego ø250 — i idzie do sypialni, kratką na wschodnim licu bloku. Przy szczelnych oknach z roletami trzeba jeszcze przesądzić nawiew: nawiewniki okienne albo wentylacja mechaniczna z odzyskiem.

Zasobnik CWU: 300 l, decyzją inwestora, zamiast 100 l z projektu. Pompa ciepła obsługuje i ogrzewanie, i ciepłą wodę — projekt architektoniczno-budowlany mówi wprost „system alternatywny — pompa ciepła (CO i cwu)" (s. 7), ale obliczenia w projekcie technicznym liczą zasobnik 100 l (s. 62), co przy wannie i czterech osobach opróżniało się jedną kąpielą. Kąt techniczny 200 × 200 mieści 300 l razem z buforem. Zmiana pociąga za sobą moc wężownicy i czas nagrzewu — instalator musi to przeliczyć przy doborze pompy, a nie dobrać zasobnik po fakcie. Zwróć też uwagę, że świadectwo liczy pompę jako źródło pokrywające 45% energii — sprawdź, czy to nadal odpowiada temu, co ma być zbudowane.

Bojlera nie trzeba dokładać — zasobnik ciepłej wody jest częścią układu pompy i stoi w kącie technicznym razem z buforem i modułem hydraulicznym. Gdyby jednak wyszło, że pompa robi tylko CO, to ten sam kąt przyjmuje osobny zasobnik (elektryczny albo z wężownicą) — 200 × 200 wystarczy na 300 l plus bufor, więc rezerwa miejsca jest zrobiona w obie strony.

Ogrzewanie — pompa ciepła na CO i CWU, jednostka zewnętrzna na szczycie południowym, technika w ocieplonym kącie 200 × 200 w pom. 9 tuż za nią. Rozdzielacz ogrzewania podłogowego tuż przy kącie technicznym.

Klimatyzacja — cztery jednostki, wszystkie na ścianach wewnętrznych, w dwóch parach plecami do siebie. Agregat multi-split na szczycie północnym, 22 m od pompy ciepła. Skropliny idą w suficie podwieszanym ze stałym spadkiem do ściany zewnętrznej — sufit jest przesądzony, więc pompki skroplin nie są potrzebne.

Instalacja elektryczna: klasyczna z przygotowaniem pod rozbudowę. Sterowanie klasyczne, ale w każdej puszce łącznikowej przewód neutralny, puszki głębokie 60 mm, skrętka do dwóch punktów w suficie i dwa zapasowe peszle ø25 — jeden z rozdzielnicy do sufitu salonu, drugi szachtem na poddasze. Dzięki temu moduły sterowania wchodzą później pokój po pokoju, bez ruszania tynku.

Rozdzielnica zostaje w wiatrołapie, we wnęce za drzwiczkami, razem z szafką teletechniczną. Przewidzieć miejsce na rozdzielnicę trzyrzędową — pompa ciepła, PV, siedem obwodów rolet, klimatyzacja i podrozdzielnica poddasza to sporo modułów — oraz wentylację wnęki, bo falownik i zasilacze grzeją.

Otwartych pytań nie ma — decyzje są w sekcji poniżej.

Do zgłoszenia projektantowi, nie do rozstrzygnięcia: wykaz powierzchni w dokumentacji jest błędny dla dwóch pomieszczeń. Ścianka wiatrołapu zostaje na rzędnej 581, więc wiatrołap ma 6,42 m², a salon 28,84 m² — zamiast 4,88 i 30,38 z projektu. Suma parteru się nie zmienia.

To nie są założenia rysującego — projektant instalacji może je traktować jako dane wejściowe.

Skąd te wymiary. Siatka ścian i wszystkie ościeża pochodzą z wektorów pliku PDF w skali 1:75, nie z odczytu obrazu. Powierzchnie zgadzają się kontrolnie: salon wychodzi z obwiedni dokładnie 30,38 m², pokój 7 — 14,69 m² przy 14,70 z wykazu.

Kuchnia jest otwarta na salon na szerokości 293 cm — ścianka nad nią to tylko 157-centymetrowy kikut przy pokoju 7. Wiatrołap też jest otwarty na salon, na 183 cm. To nie są trzy osobne pomieszczenia, tylko jedna przestrzeń dzienna.

Projekt rozjeżdża się z budynkiem. Ścianka zachodnia wiatrołapu jest na rysunku na rzędnej 644, a w rzeczywistości stoi 61 cm wyżej — w jednej linii z otwarciem na kuchnię, jako narożnik ze ścianą boczną. Rzut jest domyślnie narysowany tak, jak jest naprawdę — wiatrołap ma wtedy 6,42 m² zamiast 4,88, a salon 28,84 m² zamiast 30,38. Przełącznik Stan istniejący wraca do wersji projektowej. Wykaz pomieszczeń w tabeli obok zostaje projektowy.

Komin zjada róg pokoju 6. Blok 36 × 50 cm stoi przy ścianie salonu, tuż przy przejściu do holu. To komin nowy, systemowy, o typowym przekroju 36 × 50 z jednym przewodem spalinowym ø250 i jednym wentylacyjnym: spalinowy obsługuje wkład kominkowy w salonie po drugiej stronie ściany 14 cm, a obok niego idzie kanał wentylacyjny. Wkładu kwasoodpornego nie trzeba — przewód jest fabryczny i dobrany pod kominek. Kanał jest przypisany sypialni, bo kuchnia ma swoje dwa przewody, łazienka jeden, pom. 3 jeden, a sypialnia jest jedynym pomieszczeniem bez żadnego — i komin stoi akurat w niej. Na dachu obsługuje go ława kominiarska 25 × 80 cm. Poza kominem są cztery przewody wentylacyjne w komórkach 15 × 15. Na rzucie parteru ich nie ma — są dopiero na rzucie poddasza, i tam zwymiarowane: dwie komórki nad płytą kuchenną, po jednej w rogu łazienki przy szachcie i w pom. 3. Na parterze projekt zostawia tylko opis wentyl. d=125mm wspom. mech. rzucony luzem na środek kuchni i łazienki.

Pas 73 cm przy ścianach zewnętrznych to nie jest mur. To ok. 50 cm muru i 25 cm projektowanego styropianu — warstwy, której jeszcze nie ma. Obrys 2255 × 930 wymiaruje więc stan po dociepleniu, a istniejący budynek jest o pół metra węższy w każdą stronę. Wymiary wnętrza to nie zmienia: wszystko na tym rzucie liczone jest w świetle ścian, od lica muru. Ma znaczenie za to na zewnątrz — przy odległościach od granicy, tarasie, miejscu na agregaty i przy zamawianiu obróbek.

Pom. 10 nie ma drzwi od strony pom. 9. Jedyne wejście to drzwi 90/200 w ścianie południowej (szczytowej).

Orientacja z elewacji, nie z róży wiatrów. Planu zagospodarowania nie ma w żadnym tomie projektu, więc strony świata wyszły z dopasowania elewacji do ścian po układzie okien i drzwi. Uwaga: podpisy dwóch długich elewacji są w projekcie zamienione — rysunek „ELEWACJA WSCHODNIA” pokazuje fasadę zachodnią i odwrotnie. Szczytowe są opisane poprawnie.

Co z tego wynika dla wnętrza. Salon (okno 300), sypialnia w pokoju 6 (250) i pokój 4 patrzą na zachód — słońce po południu i wieczorem. Kuchnia, pokój 7, łazienka i wejście są od wschodu — słońce rano. Szczyt południowy nie ma ani jednego okna, tylko drzwi do pom. 10, więc na parter nie wchodzi światło z południa.